Ankraj noktası, yüksekte çalışan kişinin düşüş durdurma sistemini bağladığı ve düşüş anında oluşan yükü güvenli şekilde yapıya aktaran bağlantı noktasıdır. Emniyet kemeri, lanyard ve karabina ne kadar kaliteli olursa olsun, bağlandıkları ankraj yükü taşıyamazsa sistem çalışmaz. Ankraj cihazları EN 795 standardına göre beş tipe ayrılır. Sahada en sık kullanılanlar kalıcı olarak monte edilen ankraj kulakları ile taşınabilir ankraj sapanları ve kapı ankrajlarıdır. Doğru seçim; yapının türüne, çalışmanın kalıcı mı geçici mi olduğuna ve ankrajın çalışma noktasına göre konumuna bağlıdır.

Ankraj Noktası Nedir ve Neden Bu Kadar Kritiktir?

Bir düşüş durdurma sistemi her zaman üç parçadan oluşur: ankraj, bağlantı elemanı (lanyard, geri sarımlı düşüş durdurucu veya yaşam hattı) ve tam vücut emniyet kemeri. Ankraj, zincirin en başındaki halkadır ve düşüş anındaki kuvvetin tamamı sonunda bu noktadan yapıya geçer.

Bu nedenle ankraj iki ayrı şartı birlikte sağlamalıdır:

• Ankraj cihazı sağlam olmalıdır: Ürün, EN 795 standardına göre test edilmiş ve CE işaretli olmalıdır.
• Bağlandığı yapı sağlam olmalıdır: En iyi ankraj kulağı bile çürük bir betona, ince bir saca veya taşıyıcı olmayan bir elemana monte edilirse güvenlik sağlamaz.

Sahada en sık karşılaşılan hatalardan biri, ankraj olarak tasarlanmamış elemanların ankraj gibi kullanılmasıdır. Korkuluklar, boru hatları, kablo tavaları ve iskele çaprazları, taşıma kapasitesi yetkin bir kişi tarafından doğrulanmadıkça ankraj noktası değildir. Bu hataları ayrıntılı olarak ankraj hataları yazımızda ele aldık.

EN 795 Ankraj Tipleri Nelerdir?

EN 795 standardı, kişisel düşüş önleme sistemlerinde kullanılan ankraj cihazlarını beş tipe ayırır:

• Tip A: Yapıya kalıcı olarak monte edilen sabit ankrajlar. Beton, çelik veya ahşap yapılara dübel, cıvata ya da kaynakla sabitlenen ankraj kulakları bu gruptadır.
• Tip B: Taşınabilir, geçici ankrajlar. Ankraj sapanları, kapı ankrajları, kiriş kıskaçları ve tripodlar bu tiptedir. İş bitince sökülür ve başka bir sahada tekrar kullanılır.
• Tip C: Esnek yatay yaşam hatları. Çelik halat veya sentetik halattan oluşan, çalışanın hat boyunca hareket etmesine izin veren sistemlerdir.
• Tip D: Rijit yatay raylar. Çalışan, ray üzerinde kayan bir araba (şaryo) ile bağlı kalır.
• Tip E: Ağırlık ankrajları. Düz çatılarda yapıya delik açmadan kendi ağırlığıyla ankraj noktası oluşturan sistemlerdir.

EN 795 cihazları tek kullanıcıya göre test eder. Aynı ankraja birden fazla çalışanın bağlanması gerekiyorsa ürünün çok kullanıcı için ayrıca onaylanmış olması gerekir; bu bilgi ürün etiketinde ve kullanım kılavuzunda belirtilir.

Ankraj Kulağı: Kalıcı Çözüm

Ankraj kulağı (sahada ankraj kulakçığı olarak da anılır), yapıya kalıcı olarak monte edilen ve tekrar tekrar kullanılan Tip A bir ankrajdır. Çatılarda, cephelerde, makine üstlerinde ve bakım için düzenli olarak çıkılan her noktada en güvenilir çözümdür.

Ankraj kulağı kullanırken dikkat edilmesi gerekenler:

• Montaj yetkin bir kişi tarafından yapılmalıdır. Üreticinin belirttiği dübel tipi, delik çapı, beton sınıfı ve sıkma torku eksiksiz uygulanmalıdır.
• Montaj belgelenmelidir. Hangi noktaya, hangi tarihte, kim tarafından ve hangi dübelle monte edildiği kayıt altına alınmalıdır.
• Malzeme ortama uygun olmalıdır. Dış ortamda, deniz kenarında veya kimyasal ortamda paslanmaz çelik tercih edilir.

EKS iş güvenliği ürünleri arasında yer alan EKS-144 Ankraj Kulağı, EN 795 standardına uygundur ve yatayda ve dikeyde 30 kN minimum kırılma dayanımına sahiptir. Montaj için EKS-143 Ankraj Kulağı Dübeli ile birlikte kullanılır.

Ankraj Sapanı: Kirişler ve Yapı Elemanları İçin

Ankraj sapanı, çelik kiriş, beton kolon veya sağlam bir yapı elemanının etrafına sarılarak geçici ankraj noktası oluşturan tekstil bir Tip B ankrajdır. Hafiftir, montaj gerektirmez ve sahadan sahaya taşınabilir.

Ankraj sapanının güvenli kullanımı için:

• Sarıldığı eleman yükü taşıyabilmelidir. Kiriş veya kolon taşıyıcı olmalı, sapan elemandan kayıp çıkamamalıdır.
• Keskin kenarlardan korunmalıdır. Sapan köşeli bir profile sarılıyorsa kenar koruyucu kullanılmalıdır.
• Kullanım şekli kılavuza uygun olmalıdır. Sapanın boğma (kendi içinden geçirme) şeklinde bağlanması dayanımı etkileyebilir; üreticinin izin verdiği bağlama şekilleri dışında kullanılmamalıdır.
• Ankraj omuz hizasında veya üzerinde olmalıdır. Ayak hizasında bir kirişe bağlanan sapan, düşüş mesafesini ve düşüş kuvvetini artırır.

EKS-256 Ankraj Sapanı, uçlarındaki çelik D halkalar ve 0,60 ile 2 metre arası uzunluk seçenekleriyle farklı kiriş ölçülerine uyum sağlar. Uzunluğun sahada ayarlanması gerekiyorsa EKS-256-A Ayarlı Ankraj Sapanı tercih edilebilir.

Kapı Ankrajı: Bina İçi ve Bakım Çalışmaları İçin

Kapı ankrajı, kapı veya pencere kasasının iç tarafına yerleştirilerek açıklığı geçici bir ankraj noktasına dönüştüren Tip B bir ankrajdır. Delik açmaya veya montaja gerek yoktur. Cephe bakımı, cam montajı, asansör boşluğu ve çatı çıkış kapısı gibi noktalarda pratik bir çözümdür.

Kapı ankrajı kullanırken kasanın kendisi de taşıyıcı olmalıdır. Hafif bölme duvarlara takılmış ince kasalar ankraj için uygun değildir. Ankraj, yük kasaya dik gelecek şekilde, yani çalışma yönünün tersine yerleştirilmelidir.

EKS-265 Kapı Ankrajı, 60 ile 130 cm arası açıklıklara ayarlanabilir, montaj ekipmanı gerektirmez ve köşelerindeki kauçuk darbe emiciler sayesinde kasaya zarar vermez.

Doğru Ankraj Noktası Nasıl Seçilir?

Ankraj tipi belirlendikten sonra ankrajın konumu da en az ürün kadar önemlidir. Doğru konum için şu sorular sorulmalıdır:

• Ankraj çalışanın üstünde mi? İdeal ankraj noktası omuz hizasında veya daha yüksektedir. Böylece serbest düşüş mesafesi en aza iner.
• Ankraj çalışma noktasının dikey hizasında mı? Ankraj çalışanın çok yanında kalırsa düşüş anında çalışan sarkaç gibi savrulur ve yan yapılara çarpabilir.
• Altta yeterli boş mesafe var mı? Lanyard uzunluğu, şok emicinin açılma mesafesi ve çalışanın boyu hesaba katılmalıdır. Hesap yöntemini düşüş mesafesi yazımızda bulabilirsiniz.
• Çalışma kalıcı mı, geçici mi? Düzenli bakım yapılan noktalarda kalıcı ankraj kulağı, tek seferlik veya değişken işlerde taşınabilir sapan ve kapı ankrajı daha uygundur.
• Kurtarma mümkün mü? Ankraj noktası, düşen bir çalışanın hızla kurtarılmasına da imkân vermelidir.

Ankraj Kontrolü ve Periyodik Muayene

Taşınabilir ankrajlar (sapan, kapı ankrajı) her kullanımdan önce çalışan tarafından kontrol edilmelidir. Tekstil sapanlarda kesik, aşınma, yanık ve dikiş hasarı; metal parçalarda çatlak, deformasyon ve korozyon aranır. Hasarlı veya bir düşüşü durdurmuş ankraj kullanımdan kaldırılır.

Kalıcı ankraj kulakları ise montaj sonrası ve üreticinin belirttiği aralıklarla, en az yılda bir kez yetkin bir kişi tarafından muayene edilmelidir. Muayene sonuçları ve ankraj noktalarının yerini gösteren bir kayıt tutulması, hem güvenlik hem de yasal uyum açısından önemlidir. Genel bakım kuralları için ekipman bakım rehberimize göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Ankraj ile ankraj noktası aynı şey mi?
Ankraj noktası, düşüş durdurma sisteminin bağlandığı yerdir. Ankraj cihazı ise bu noktayı oluşturan üründür (ankraj kulağı, sapan, kapı ankrajı gibi). Güvenli bir ankraj noktası için hem cihazın hem de bağlandığı yapının sağlam olması gerekir.

Ankraj kulağı ile ankraj sapanı arasındaki fark nedir?
Ankraj kulağı yapıya kalıcı olarak monte edilen metal bir Tip A ankrajdır. Ankraj sapanı ise bir kiriş veya kolona sarılarak kullanılan, sökülüp taşınabilen tekstil bir Tip B ankrajdır.

Bir ankraj noktasına birden fazla kişi bağlanabilir mi?
EN 795 ankrajlar tek kullanıcıya göre test edilir. Birden fazla kişi bağlanacaksa ürünün çok kullanıcı için onaylı olduğu üretici belgelerinde açıkça yazmalıdır.

Korkuluğa veya boruya bağlanmak güvenli mi?
Hayır. Korkuluk, boru ve kablo tavası gibi elemanlar düşüş yükü için tasarlanmamıştır. Taşıma kapasitesi yetkin bir kişi tarafından doğrulanmadıkça ankraj olarak kullanılmamalıdır.

Ankraj kulağı ne sıklıkla kontrol edilmelidir?
Montajdan sonra ve en az yılda bir kez yetkin bir kişi tarafından muayene edilmelidir. Bir düşüşü durdurmuş ankraj, muayene edilmeden tekrar kullanılmamalıdır.

Güvenli Sistem, Doğru Ankrajla Başlar

Ankraj noktası, yüksekte çalışma sisteminin görünmeyen temelidir. Doğru tipte, doğru konumda ve sağlam bir yapıya bağlanmış bir ankraj olmadan emniyet kemeri ve lanyard tek başına koruma sağlayamaz. Kalıcı çalışma noktalarında ankraj kulağı, değişken sahalarda ankraj sapanı ve kapı ankrajı, işin gerektirdiği esnekliği güvenlikten ödün vermeden sunar.

EKS İş Güvenliği, 20 yılı aşkın tecrübesiyle EN 795 standardına uygun ankraj çözümlerini emniyet kemerleri, lanyardlar ve yaşam hatlarıyla birlikte bütünlüklü bir sistem olarak sunar. Sahanıza uygun ankraj noktasının belirlenmesi için EKS İş Güvenliği ile iletişime geçebilirsiniz.

Daha fazlası için LinkedIn sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.