Yüksekte çalışma izni, düşme riski taşıyan bir işin başlamadan önce sahada kontrol edilmesini, önlemlerin yazılı olarak kayda geçirilmesini ve yetkili bir kişi tarafından onaylanmasını sağlayan iş izni sistemidir. İzin, risk değerlendirmesinde belirlenen önlemlerin o gün, o sahada ve o ekip için gerçekten alındığını doğrulayan son kontrol noktasıdır. İyi hazırlanmış bir iş izin formunda işin tanımı, riskler ve önlemler, kullanılacak ekipmanın kontrolü, çalışacak personel, kurtarma planı ve onay ile kapanış bilgileri yer alır.

Yüksekte Çalışma İzni Nedir?

Risk değerlendirmesi, bir işyerindeki yüksekte çalışmaların genel risklerini ve alınacak önlemleri belirler. Ancak her çalışma günü farklıdır: hava koşulları değişir, ekip değişir, ekipman değişir, sahada yeni bir engel ortaya çıkar. Yüksekte çalışma izni, genel risk değerlendirmesini o güne ve o işe uygulayan araçtır.

İzin sistemi üç soruyu işe başlamadan önce cevaplar:

• Bu iş tam olarak nedir ve nerede yapılacak?
• Bu işin riskleri neler ve hangi önlemler alındı?
• Bu işi kim yapacak, kim onayladı ve iş bittiğinde saha güvenli şekilde kapatıldı mı?

İzin kâğıt üzerinde bir formalite değildir. Formdaki her madde, sahada gözle kontrol edilmeden işaretlenmemelidir.

İş İzni Yasal Bir Zorunluluk mu?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene risk değerlendirmesi yapma ve riskleri kontrol altına alacak önlemleri uygulama yükümlülüğü verir. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ile İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği de yüksekte yapılan çalışmaların planlanmasını, toplu koruma önlemlerinin önceliklendirilmesini ve uygun ekipman kullanılmasını ister.

Mevzuat, tüm işyerleri için tek tip bir yüksekte çalışma izin formu şablonu belirlemez. Ancak bu yükümlülüklerin sahada belgelenerek yerine getirilmesinin en yaygın ve en güvenilir yolu iş izni sistemidir. Bir kaza sonrası yapılan incelemede, işin nasıl planlandığını ve önlemlerin kim tarafından kontrol edildiğini gösteren en somut belge çoğu zaman iş izin formudur. Birçok sanayi tesisi, enerji ve inşaat projesi de yükleniciler için yazılı iş iznini sözleşme şartı olarak uygular.

İşverenin yüksekte çalışmadaki diğer yasal yükümlülüklerini yüksekte çalışma yönetmeliği yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Hangi Durumlarda Yüksekte Çalışma İzni Gerekir?

İşyerinin kendi prosedürü esas alınmakla birlikte, şu durumlarda yazılı izin uygulanması güçlü bir şekilde önerilir:

• Korkuluk veya toplu koruma bulunmayan çatı, cephe ve platform kenarlarında yapılan çalışmalar
• Kırılgan yüzeylerde (şeffaf çatı paneli, eternit, ince veya korozyona uğramış saç levha) yapılan işler
• İskele kurulumu ve sökümü
• Sepetli platform, kule ve direk çalışmaları
• Rutin olmayan bakım, onarım ve arıza işleri
• Yüklenici veya taşeron firmaların yaptığı yüksekte çalışmalar
• Sıcak iş, elektrik veya kapalı alan çalışması ile birleşen yüksekte çalışmalar

Yüksekte Çalışma İzin Formunda Neler Olmalı?

İyi bir izin formu kısa, sahada doldurulabilir ve kontrol edilebilir olmalıdır. Aşağıdaki başlıklar, formun omurgasını oluşturur.

1. İşin tanımı

• İşin kısa açıklaması ve yapılacağı yer
• Çalışma yüksekliği ve çalışma yüzeyinin türü
• İzin başlangıç ve bitiş saati
• İlgili risk değerlendirmesi veya talimat numarası

2. Riskler ve alınan önlemler

• Düşme, malzeme düşmesi, kırılgan yüzey, elektrik hattı ve hava koşulları gibi riskler
• Toplu koruma önlemleri: korkuluk, güvenlik ağı, platform, alan bariyeri
• Alt bölgenin kapatılması ve uyarı işaretlerinin konulması
• Rüzgâr, yağmur, buzlanma veya yetersiz aydınlatmada işin durdurulma kriterleri

3. Ekipman kontrolü

• Tam vücut emniyet kemeri, lanyard, karabina ve geri sarımlı düşüş durdurucunun kullanım öncesi kontrolü
• Ekipmanların periyodik muayene tarihlerinin geçerli olduğu
• Ankraj noktasının belirlendiği ve uygunluğunun doğrulandığı
• Altta yeterli düşüş mesafesi bulunduğu

4. Personel

• Çalışacak kişilerin adları
• Yüksekte çalışma eğitimlerinin ve sağlık raporlarının geçerli olduğu
• Gözetimi yapacak ehil kişinin adı

5. Kurtarma planı

• Düşüş sonrası askıda kalan çalışanın nasıl ve kim tarafından kurtarılacağı
• Kurtarma ekipmanının sahada hazır olduğu
• Acil durumda aranacak numaralar

6. Onay ve kapanış

• İzni talep eden, onaylayan ve işi yapacak kişilerin imzaları
• İş bitiminde sahanın kontrol edildiği, ekipmanların toplandığı ve alanın güvenli şekilde kapatıldığı

İzin Süreci Adım Adım Nasıl İşler?

1. Talep: İşi yapacak ekip, işin tanımı ve süresiyle izin talebinde bulunur.
2. Saha kontrolü: İzni onaylayacak kişi, formdaki önlemleri sahada tek tek kontrol eder. Masa başında onay verilmez.
3. Onay: Tüm maddeler karşılandığında izin imzalanır ve bir kopyası çalışma alanında görünür şekilde bulundurulur.
4. Ekip bilgilendirmesi: Çalışmaya başlamadan önce ekibe riskler, önlemler ve kurtarma planı anlatılır.
5. Çalışma sırasında takip: Koşullar değişirse (hava bozulursa, ekip değişirse, iş kapsamı genişlerse) çalışma durdurulur ve izin yeniden değerlendirilir.
6. Kapanış: İş bitince saha kontrol edilir ve izin imzayla kapatılır.

En Sık Yapılan Hatalar

• Formu önceden doldurup sahaya hiç çıkmamak: İznin değeri, sahada yapılan kontroldedir.
• Tek izinle günlerce çalışmak: İzin genellikle bir vardiya veya bir iş günü için geçerlidir; koşullar değiştiğinde yenilenmelidir.
• Kurtarma planını boş bırakmak: Düşüş durdurulduktan sonra askıda kalan bir çalışan dakikalar içinde ciddi risk altına girer. Konuyu askıda kalma travması yazımızda anlattık.
• Ekipman kontrolünü “var” diye işaretlemek: Kemerin varlığı değil, sağlam olduğu ve doğru ankraja bağlandığı kontrol edilmelidir.
• İzni kapatmamak: Kapatılmayan izin, sahada açık kalan bir riskin kayıtsız kalması demektir.

Sık Sorulan Sorular

Yüksekte çalışma iznini kim düzenler ve kim onaylar?
İzni genellikle işi yapacak ekibin sorumlusu talep eder; işyerinin prosedürüne göre bölüm sorumlusu, saha şefi veya iş güvenliği uzmanı sahada kontrol ederek onaylar. Talep eden ile onaylayan kişinin farklı olması önerilir.

Yüksekte çalışma izni ne kadar süre geçerlidir?
Mevzuatta sabit bir süre yoktur; işyeri prosedürü belirler. Yaygın uygulama, iznin bir vardiya veya bir iş günüyle sınırlandırılması ve koşullar değiştiğinde yenilenmesidir.

Taşeron firmalar için ayrı izin gerekir mi?
Evet, taşeronun yaptığı her yüksekte çalışma ana işverenin izin sistemi içinde yürütülmelidir. Ana işveren ile alt işveren, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin uygulanmasında birlikte sorumludur.

İş izni risk değerlendirmesinin yerine geçer mi?
Hayır. Risk değerlendirmesi genel riskleri ve önlemleri belirler; iş izni ise bu önlemlerin belirli bir iş için sahada uygulandığını doğrular. İkisi birbirini tamamlar.

Doldurulan izin formları saklanmalı mı?
Evet. Kapatılan izinler, risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtlarıyla birlikte arşivlenmelidir. Bu kayıtlar hem iç denetimlerde hem de olası bir kaza incelemesinde işverenin önlem aldığını gösterir.

İzin Bir Belge Değil, Bir Kontrol Sistemidir

Yüksekte çalışma izni, bir işin “nasıl olsa yapılıyor” alışkanlığıyla başlamasını engelleyen en etkili araçlardan biridir. Doğru uygulandığında riskleri işe başlamadan görünür kılar, sorumlulukları netleştirir ve kurtarma planını kâğıttan sahaya taşır. Ancak izin, ancak sahada gerçekten kontrol edilen önlemler ve doğru ekipmanla anlam kazanır.

EKS İş Güvenliği, emniyet kemerleri, ankraj çözümleri, yaşam hatları ve kurtarma ekipmanlarının yanı sıra yüksekte çalışma denetleme hizmeti ve yüksekte çalışma eğitimleriyle işyerinizin izin sistemini sahada destekler. Ayrıntılı bilgi için EKS İş Güvenliği ile iletişime geçebilirsiniz.

Daha fazlası için LinkedIn sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.