Kışın yüksekte çalışma, yazın yapılan aynı işten daha fazla planlama ister. Kuvvetli rüzgar çalışanı ve yükü dengesizleştirir, buzlanan yüzeyler kayma riskini artırır, ıslanıp donan halat ve kayışlar sertleşir, kalın kıyafet emniyet kemerinin ayarını bozar ve soğuk, ellerin becerisini azaltır. Kısalan gün ışığı da işin hızlandırılmasına yol açar. Bu yazıda kış koşullarının yüksekte çalışma ekipmanına etkisini, işin ne zaman durdurulması gerektiğini ve sahada kullanılabilecek bir kontrol listesini bulacaksınız.

Kış Koşulları Yüksekte Çalışmanın Risklerini Nasıl Değiştirir?

Yüksekte çalışmanın temel riski kış ve yaz için aynıdır: düşme. Değişen, düşmeye götüren koşullar ve düşüş durdurulduktan sonra geçen süredir.

• Rüzgar: Çalışanın dengesini bozar, panel, levha ve malzeme gibi geniş yüzeyli yükleri savurur, sepetli platformların ve iskelelerin güvenli çalışma sınırlarını aşabilir.
• Buz ve kar: Çatı, iskele tahtası, merdiven basamağı ve çelik konstrüksiyon üzerinde ince bir buz tabakası, görünmeden kayma riskini katlar. Kar, çatı kenarını, kırılgan panelleri ve ankraj noktalarını gizleyebilir.
• Soğuk: El becerisini ve dikkati azaltır. Karabina kilidini kapatmak, kemer tokasını ayarlamak gibi basit işler eldivenle zorlaşır ve atlanmaya açık hâle gelir.
• Kısa gün: Akşamüstü erken kararan havada çalışmak, görüşü ve kontrolü zayıflatır.
• Kurtarma süresi: Askıda kalan bir çalışan soğukta daha hızlı üşür. Kurtarmanın gecikmesi, kışın daha ağır sonuçlar doğurur.

Rüzgarlı Havada Yüksekte Çalışma: Ne Zaman Durmak Gerekir?

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ne göre yüksekte yapılan geçici işler, çalışanların sağlık ve güvenliğini tehlikeye atmayacak uygun hava koşullarında sürdürülür ve uygun hava koşulları değerlendirilirken öncelikle ekipmanın kullanım kılavuzu ve üretim standardı dikkate alınır. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği de çalışanların sağlık ve güvenliklerini olumsuz etkileyebilecek hava koşullarından korunmasını ve kuvvetli rüzgar alan işyerlerinde gerekli güvenlik tedbirleri alınmadan çalışma yapılmamasını ister. İki yönetmelik de tüm işler için geçerli tek bir rüzgar hızı sınırı belirlemez. Bu yüzden sınırı ekipman üreticisinin talimatı, işyerinin risk değerlendirmesi ve işin türü birlikte belirler.

Sahada yol gösterici olabilecek ölçütler şunlardır:

• Hava raporunu okuyun: ÇSGB Güvenli İnşaat kartları, hava raporlarındaki “kuvvetli rüzgar” ifadesinin saatte 39–61 km hıza karşılık geldiğini hatırlatır ve işe başlamadan çalışma yerinin rüzgar bilgisinin takip edilmesini önerir.
• Sepetli platformlarda üreticinin etiket ve kullanım kılavuzunda yazan rüzgar sınırı esas alınır. Açık alanda kullanılan platformlar EN 280 kapsamında çoğunlukla 12,5 m/s (yaklaşık 45 km/sa) rüzgara göre tasarlanır.
• Geniş yüzeyli malzeme taşınan işlerde (çatı paneli, cephe kaplaması, levha) daha düşük rüzgarda bile çalışmayı durdurmak gerekebilir; rüzgar, malzemeyi ve onu tutan çalışanı birlikte savurur.
• Rüzgarın ani ve sert esmesi, ortalama hızdan daha belirleyicidir. Hava tahminindeki “hamle” değerine bakılmalıdır.

Durdurma kriteri yazılı olmalı ve iş izninde yer almalıdır. Yüksekte çalışma izni yazımızda anlattığımız gibi, koşullar değiştiğinde çalışma durdurulur ve izin yeniden değerlendirilir.

Soğuk ve Buz Ekipmanı Nasıl Etkiler?

Emniyet kemeri ve kalın kıyafet

Kışlık mont, polar ve iş tulumu üst üste giyildiğinde, yazın doğru ayarlanmış bir tam vücut emniyet kemeri gevşek kalır. Gevşek bacak kayışları düşüş anında kuvvetin yanlış yere binmesine ve çalışanın kemerden kaymasına yol açabilir. Kemer her zaman kışlık kıyafetin üzerinden yeniden ayarlanmalı, kayışların altına düz bir el sığacak kadar boşluk bırakılmalıdır. Kemer en dış kıyafetin üzerine takılmalı; arka D halkası açıkta kalmalı ve lanyard bağlantısını hiçbir giysi engellememelidir.

Halat, lanyard ve tekstil kayışlar

Polyamid ve polyester ekipman ıslandığında su tutar. Bu su donduğunda halat ve kayışlar sertleşir, halat tutucu ve şok emici gibi parçalar beklendiği gibi çalışmayabilir. Islak ve donmuş ekipman:

• Kullanmadan önce buzdan arındırılmalı ve elle esnekliği kontrol edilmelidir.
• Soba, kalorifer, ısıtıcı veya sıcak hava üfleyicisi ile kurutulmamalıdır; aşırı ısı tekstil lifleri zayıflatır.
• Oda sıcaklığında, havadar ve doğrudan ısı kaynağından uzak bir yerde asılarak kurutulmalıdır.

Halatların türleri ve seçimi için statik ve dinamik halat yazımıza bakabilirsiniz.

Karabina ve metal bağlantılar

Karabina kapısında ve kilit mekanizmasında biriken buz, kir ve tuz, kapının tam kapanmasını engelleyebilir. Kalın eldivenle kapının kilitlendiğini hissetmek de zorlaşır. Kışın her bağlantıda kapının kapandığı ve kilidin tam oturduğu gözle kontrol edilmelidir. Eldivenle kullanım kolaylığı, kış işlerinde karabina seçiminin bir ölçütüdür. Kilit tipleri için karabina rehberimize göz atabilirsiniz.

Geri sarımlı düşüş durdurucu ve halat tutucular

Mekanik cihazlar soğukta ve ıslakta da çalışacak şekilde tasarlanır ve test edilir; ancak bu, cihazın üzerinde buz tabakası varken doğru çalışacağı anlamına gelmez. Kullanımdan önce halatın veya kayışın serbestçe çekilip geri sarıldığı ve kilitleme mekanizmasının sert bir çekişte devreye girdiği kontrol edilmelidir. Kullanım sıcaklık aralığı her zaman üreticinin kullanım kılavuzundan doğrulanmalıdır.

Ankraj noktaları

Kar ve buz, çatıdaki ankraj noktalarını gizleyebilir veya erişimi zorlaştırabilir. Ankraja ulaşmak için korumasız şekilde çatı kenarına yürümek, kışın sık karşılaşılan tehlikeli bir davranıştır. Ankraja erişim yolu karla kapanmadan planlanmalı, gerekirse geçici bir ankraj çözümü kullanılmalıdır. Ankraj tipleri için ankraj noktası rehberimize bakabilirsiniz.

Kışın Yüksekte Çalışmada Çalışanı Korumak

• Katmanlı giyim: Kalın tek bir mont yerine ince katmanlar, hem hareket kabiliyetini korur hem de kemer ayarını kolaylaştırır.
• Kask: Kaskın altına yalnız üreticinin uygun bulduğu ince kask içliği takılmalıdır; kalın bere kaskın oturmasını bozar. Çene kayışı yüksekte çalışmada mutlaka bağlı olmalıdır. Konuyu yüksekte çalışma bareti yazımızda ele aldık.
• Eldiven: Soğuktan koruyan ama karabina ve tokayı kullanmaya izin veren eldiven seçilmelidir.
• Mola ve sıcak alan: Soğukta uzun süre çalışan ekip için ısınma molaları planlanmalıdır. Üşüyen çalışanın dikkati ve el becerisi düşer.
• Ayakkabı: Kaymaz tabanlı, yalıtımlı iş ayakkabısı tercih edilmelidir.

Kışın Kurtarma Planı Daha da Önemlidir

Düşüş durdurulduktan sonra askıda kalan çalışan için zaman çok kısıtlıdır. Kışın buna soğuk eklenir: çalışan hareketsiz kaldıkça daha hızlı üşür, kurtarıcıların da buzlu yüzeyde hareket etmesi zorlaşır. Kurtarma ekipmanı sahada hazır, ekip eğitimli ve kurtarma yolu kardan arındırılmış olmalıdır. Askıda kalmanın vücuda etkilerini askıda kalma travması yazımızda anlattık.

Kış Öncesi ve Her Vardiya İçin Kontrol Listesi

Kış başlamadan:

1. Tüm emniyet kemeri, lanyard, halat ve karabinaların periyodik kontrolünü yaptırın.
2. Çatı ve cephelerdeki sabit ankraj noktalarına kar altında kalmadan erişim yolu planlayın.
3. Rüzgar, buz ve görüş için yazılı durdurma kriterlerini risk değerlendirmesine ekleyin.
4. Ekibi kışlık kıyafetle kemer ayarı ve soğukta ekipman kontrolü konusunda bilgilendirin.

Her vardiya başında:

1. Günlük hava tahminini, özellikle rüzgar hamlesi ve buzlanma uyarısını kontrol edin.
2. Çalışma yüzeyini, merdiven ve iskele basamaklarını buz ve kardan temizleyin.
3. Kemeri kışlık kıyafetin üzerinden yeniden ayarlayın.
4. Halat, lanyard ve kayışlarda donma, sertleşme ve buz olup olmadığına bakın.
5. Karabina kapılarının ve kilitlerin tam kapandığını gözle doğrulayın.
6. Kurtarma ekipmanının sahada ve kullanıma hazır olduğunu teyit edin.

Ekipmanın genel bakımı için yüksekte çalışma ekipmanlarının bakımı ve kontrolü yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaç km/sa rüzgarda yüksekte çalışma durdurulur?
Mevzuatta tüm işler için tek bir sayı yoktur; yönetmelik önce ekipmanın kullanım kılavuzuna ve üretim standardına bakılmasını ister. Sepetli platformlarda üreticinin belirttiği sınır (çoğunlukla 12,5 m/s, yaklaşık 45 km/sa) geçerlidir. Hava raporunda “kuvvetli rüzgar” (saatte 39–61 km) uyarısı varsa çalışma mutlaka yeniden değerlendirilmeli, geniş yüzeyli malzeme taşınıyorsa daha düşük hızlarda da durulmalıdır.

Islanan emniyet kemeri kullanılabilir mi?
Islanma tek başına kemeri kullanılamaz hâle getirmez; ancak kemer donmuşsa önce buzdan arındırılmalı ve kontrol edilmelidir. Kullanım sonrası doğrudan ısı kaynağından uzakta, oda sıcaklığında kurutulmalıdır. Kesik, yanık, kimyasal temas veya düşüş geçirmiş kemer kullanımdan kaldırılır.

Kışın emniyet kemeri montun altına mı üstüne mi takılır?
Kemer en dış kıyafetin üzerine takılır ve kışlık kıyafetle yeniden ayarlanır. Montun altında kalan kemerin kontrolü yapılamaz ve arka D halkasına bağlantı engellenebilir.

Karlı çatıda çalışmadan önce ne yapılmalı?
Çatı kenarı, kırılgan paneller ve ankraj noktaları belirlenmeden çatıya çıkılmamalıdır. Kar yükü çatının taşıma kapasitesi açısından da değerlendirilmeli, kar temizliği yapılacaksa bu iş de yüksekte çalışma olarak planlanmalıdır.

Soğukta kask altına bere takılabilir mi?
Kalın bere kaskın başa oturmasını bozar ve korumayı azaltır. Yalnız kask üreticisinin uygun bulduğu ince kask içlikleri kullanılmalıdır.

Kışa Hazır Saha, Daha Az Sürpriz

Kışın yüksekte çalışma, aynı ekipmanla daha dikkatli bir planlama demektir. Rüzgar ve buz için önceden yazılmış durdurma kriterleri, kışlık kıyafete göre ayarlanmış kemer, düzenli kontrol edilen tekstil ve metal ekipman ve sahada hazır bekleyen bir kurtarma planı, kış aylarındaki risklerin büyük bölümünü kontrol altına alır.

EKS İş Güvenliği, emniyet kemerleri, kasklar, ankrajlar ve yaşam hatlarının yanı sıra kişisel koruyucu donanım ve muayene eğitimleriyle ekipmanlarınızı kışa hazırlamanıza destek olur. Ayrıntılı bilgi için EKS İş Güvenliği ile iletişime geçebilirsiniz.

Daha fazlası için LinkedIn sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.